Σύνδεσμος για θέματα από Υπουργείο Παιδείας
Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25
Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ’ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.
Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.
Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.
1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «ἀγαθή πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «ἕξεις».
2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα. (μονάδες 4)
Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»; (μονάδες 4)
ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»; (μονάδες 2) Μονάδες 10
Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ … ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3) Μονάδες 10
Β2. ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο (www.constitutionalism.gr) και αφορά τον ρόλο της δικαιοσύνης.
Στη δικαιοσύνη λοιπόν εμπεριέχεται ο φιλάλληλος και κοινωνικός χαρακτήρας και σ’ αυτό έγκειται η αξία της και στον πέρα από το δίκαιο χώρο. Είναι η δικαιοσύνη ως επιείκεια. […] Η δικαιοσύνη και η επιείκεια και στον πέραν του δικαίου χώρο είναι η «αρετή προς έτερον». Απαιτεί τη θεώρηση και της οπτικής του άλλου, όχι αναγκαίως για να τη δεχθούμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. Και η θεώρηση αυτή σημαίνει, βέβαια, περαιτέρω και στήριξη του άλλου, όταν χρειάζεται, σημαίνει αυτό που επιτάσσει η διάταξη του Συντάγματός μας, όταν αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής αλληλεγγύης. Η δίκαιη αυτή συμπεριφορά του πολίτη, του ατόμου γενικότερα αφορά όλες τις σχέσεις του, τις προσωπικές, τις κοινωνικές, ακαδημαϊκές, επαγγελματικές, συναδελφικές, προς υφιστάμενο, προς προϊστάμενο, τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις διακρατικές, διεθνείς, διαπολιτισμικές, διαθρησκευτικές και όποιες άλλες ανθρώπινες, ατομικές ή συλλογικές, σχέσεις.
Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ … ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο; Μονάδες 10
Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.
1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.
2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.
3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.
4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.
5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής. Μονάδες 10
B4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα. Μονάδες 10
Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29 (εκδ. Τ. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)
Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.
Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.
ἄερκτος: αφύλακτος ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία
Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν … ἀφανίζειν.». Μονάδες 20
Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς; Μονάδες 10
Γ3.α. «τοῦτον δ’ ὃς οὔτε … ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)
Γ3.β.
διαβεβλημένος: να γραφεί το β’ ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.
ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα.
φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.
περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4) Μονάδες 10
Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς. (μονάδες 6)
Γ4.β. «Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4) Μονάδες 10
Ενδεικτικές απαντήσεις
Α1. α. 1 - Σωστό, 2 - Λάθος
Α1. β. i. Η επαναληπτική αντωνυμία "αὐτοῖς" αναφέρεται στις λέξεις που έχουν προηγηθεί: "ἐπιθυμίας και ὀργάς". Ο Αριστοτέλης επιδιώκει να δείξει πως τα συναισθήματα, τα οποία ανήκουν στο ἄλογον πλὴν μετέχον λόγου μέρος της ψυχής επηρεάζονται άμεσα από τις έξεις. Ο άνθρωπος εκπαιδεύεται μέσα από την καλλιέργεια των ηθικών αρετών, δηλαδή μέσα από την σταθερή επιλογή και επανάληψη πράξεων, στην απόκτηση συγκεκριμένων ιδιοτήτων, όπως η σωφροσύνη και η πραότητα. Αν, όμως, η ποιότητα της έξης δεν είναι η δέουσα, δηλαδή αν ο άνθρωπος συνηθίζει στην επανάληψη πράξεων που προκαλούν ακολασία, τότε θα γίνει ακόλαστος.
ii. Η δεικτική αντωνυμία "τούτων" παραπέμπει στην έννοια των "ἐνεργειῶν" τις οποίες συνδέει ο Αριστοτέλης με την ποιότητα των έξεων. Αν οι πράξεις μας, λοιπόν, διακρίνονται από σωστό περιεχόμενο, τότε και οι συνήθειες έχουν θετικό πρόσημο, με αποτέλεσμα να αποκτούμε την ορθή πλευρά της εκάστοτε ηθικής αρετής. Οι αρετές είναι έξεις που επιλέγουν το μέσο και βρίσκονται ανάμεσα σε μια υπερβολή και μία έλλειψη. Γι' αυτό ο Σταγειρίτης επιμένει πως για να κατακτηθεί η μεσότητα, για παράδειγμα η πραότητα, οφείλουμε να επαναλαμβάνουμε τις πράξεις που συντείνουν σε αυτήν και όχι τις αντίθετες. Αυτό συμβαίνει, καθώς το περιεχόμενο της αρετής από φιλοσοφική σκοπιά μπορεί να είναι τόσο θετικό όσο και αρνητικό. Επομένως, για να κατακτηθεί η αρετή που αποτελεί μεσότητα, πρέπει ο άνθρωπος να επαναλαμβάνει πράξεις (ἐνέργεια) που θα του καλλιεργήσουν στον χαρακτήρα την αντίστοιχη ιδιότητα.
Β1. Η έννοια της γένεσης και της φθοράς αποτελεί βασικό γνώρισμα της φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Ως εμπειριστής φιλόσοφος, βασιζόταν στις αισθήσεις του, ώστε να καταλήξει επαγωγικά σε συμπεράσματα. Η επαφή του από μικρή ηλικία με τις θετικές επιστήμες, με τα βιβλία του ιατρού πατέρα του Νικόμαχου, τον έκανε να αναπτύξει σκέψη θετικού επιστήμονα. Επιπλέον, σε αυτό συνέβαλε η επαφή του με τον Εύδοξο από την Κνίδο και άλλους διανοητές, όταν έφτασε στην Ακαδημία και ο Πλάτων έλειπε στο δεύτερο ταξίδι του στη Σικελία.
Η έννοια της γένεσης και της φθοράς αναλύεται στο έργο του Μετὰ τὰ Φυσικά, όπου μαθαίνουμε πως καθετί στον κόσμο περνάει από φάσεις: πρώτα γεννιέται, έπειτα αυξάνεται (αὔξησις), δηλαδή μεγαλώνει, αναπτύσσεται, στη συνέχεια φτάσει στην τελείωση, στο ύψιστο σημείο της ακμής του όπου και εκπληρώνει το σκοπό του, ενώ αργότερα φθίνει μέχρι που καταλήγει στην πλήρη φθορά, δηλαδή στο θάνατο, στην εξαφάνισή του. Ο Σταγειρίτης στο δοθέν απόσπασμα αναφέρεται στη γένεση και τη φθορά των αρετών, οι οποίες ακολουθούν τους ίδιους κανόνες σε αυτήν τη διαδικασία με τις τέχνες. Ο Αριστοτέλης επιδιώκει κατά τον προσφιλή του τρόπο να δώσει ένα παράδειγμα, μια αναλογία, ώστε να επιτρέψει στον δέκτη της φιλοσοφίας του να κατανοήσει με πιο εύληπτο τρόπο τη συλλογιστική του. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα Ἡθικά Νικομάχεια ήταν κατά βάση σημειώσεις για τις διδασκαλίες που έκανε στους μαθητές του στο Λύκειο.
Εν προκειμένω, η αναλογία έχει ως εξής: κάθε τέχνη γεννιέται και καταστρέφεται μέσα από την ποιότητα των πράξεων. Για παράδειγμα, ο κιθαριστής, ο μουσικός μπορεί να γίνει καλός, αν συνηθίσει να παίζει σωστά την κιθάρα, αλλά μπορεί να γίνει κακός, αν του μάθουν να παίζει φάλτσα και συνεχίσει να χάνει την αρμονία. Αντιστοίχως, το ίδιο συμβαίνει και με τον οικοδόμο. Μπορεί να συνηθίσει στην σωστή οικοδόμηση, με συνέπεια να γίνει ένας καλός οικοδόμος ή μπορεί να συνηθίσει σε έναν λανθασμένο τρόπο χτισίματος, με αποτέλεσμα να γίνει κακός.
Σε αυτό το πλαίσιο, κομβική είναι η σημασία του δασκάλου, ο οποίος θα δείξει στον μαθητή ποιες ενέργειες είναι σωστό να κάνει και ποια μέθοδος θα προσδώσει στην προσπάθειά του το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο δάσκαλος οφείλει να εθίσει τον μαθητή στην ενδεδειγμένη ενέργεια που θα τον κάνει καλό μουσικό ή καλό οικοδόμο αντίστοιχα. Έτσι και με τις αρετές, ο δάσκαλος είναι αυτός που θα παρουσιάσει στο μαθητή τις ενέργειες που θα του εξασφαλίσουν τις αρετές, εφόσον τις επαναλάβει με τρόπο σταθερό (βεβαίως και ἀμετακινήτως), ενσυνείδητο (εἰδώς) και μέσα από την δική του βούληση (προαιρούμενος), όπως μαθαίνουμε σε μεταγενέστερο απόσπασμα του ίδιου έργου του φιλοσόφου.
Ο δάσκαλος που αναλαμβάνει να μάθει στους ανθρώπους τη σωστή μέθοδο για την κατάκτηση της αρετής είναι ο νομοθέτης. Μέσα από τους νόμους οι άνθρωποι συνηθίζουν να ακολουθούν κανόνες οι οποίοι εξασφαλίζουν την καλλιέργεια της ηθικής αρετής. Για παράδειγμα, γνωρίζοντας ότι απαγορεύεται η κλοπή, μαθαίνουμε να αποφεύγουμε μια τέτοια πράξη. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, παρά τον κομβικό ρόλο του δασκάλου, στην ηθική αρετή το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης μετατίθεται στον μαθητή. Κι αυτό γιατί η επανάληψη ηθικών πράξεων αποτελεί προϋπόθεση για την κατάκτηση της ηθικής αρετής. Επομένως, ο δάσκαλος έχει την ευθύνη να δείξει τον ενδεδειγμένο τρόπο στο μαθητή, αλλά ο μαθητής έχει την απόλυτη ευθύνη να υιοθετήσει όσα διδάχθηκε και να τα εφαρμόσει με τρόπο συστηματικό, προκειμένου να αποκτήσει την ηθική αρετή ως ιδιότητα του χαρακτήρα του.
Β2. Στο απόσπασμα του Αριστοτέλη αναδεικνύεται η σημασία των συναναστροφών στη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Έτσι, τονίζεται ο κοινωνικός χαρακτήρας της ηθικής αρετής, καθώς επηρεάζεται από τις εκάστοτε συνθήκες της κοινωνίας. Εδώ φανερώνεται η μετριοπάθεια της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, ο οποίος αναγνωρίζει ότι το χωροχρονικό πλαίσιο επηρεάζει άμεσα το τι θεωρείται ηθικό, αλλά και την πρακτική σημασία της απόκτησης της αρετής, που δεν είναι άλλη από την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας, την αρμονική συναναστροφή με τους άλλους.
Στο απόσπασμα από το κείμενο του καθηγητή Νομικής Μ. Σταθόπουλου, διακρίνεται και πάλι η ανάγκη καλλιέργειας μιας νοοτροπίας που θα μας επιτρέψει να συμβιώνουμε χωρίς συγκρούσεις μέσα στο πλαίσιο της κοινωνίας και σε όλων των τύπων τις συναναστροφές. Τονίζεται ότι προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να κατανοούμε τις οπτικές των άλλων, το δικό τους ηθικό κώδικα, με βάση την ενσυναίσθηση. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε μια ερμηνεία του Συντάγματος σχετικά με το χρέος της κοινωνικής αλληλεγγύης, η οποία συνδέεται με την φιλαλληλία, δηλαδή την αγάπη του ενός προς τον άλλον, με την έννοια της κατανόησης και της αποδοχής.
Β3. 1. Λάθος, 2. Λάθος, 3. Σωστό, 4. Σωστό, 5. Λάθος
Β4. ρυπογόνος - γίνεται, γίνονται, γινόμεθα
ανάθεση - νομοθέται
ένδεια - ἔδει, δεῖ
ξέφρενος - σώφρονες
διάστρεμμα - ἀναστρέφεσθαι
Γ1. Επομένως, ποιος θα τολμούσε, ενώ έχουν έτσι τα πράγματα, να επιχειρήσει τέτοιο πράγμα; Μου φαίνεται, λοιπόν, περίεργο ότι εσείς, που έχετε λάβει εντολή από την πόλη να φροντίζεται τα ελαιόδεντρα όλον τον χρόνο, ούτε μου έχετε βάλει πρόστιμο ποτέ ως τώρα επειδή τάχα καλλιέργησα ούτε επειδή τάχα κατέστρεψα με έχετε επιπλήξει, αυτόν όμως ο οποίος ούτε τυχαίνει να καλλιεργεί εκεί κοντά ούτε έχει εκλεγεί επιστάτης ούτε έχει την ηλικία για να ξέρει από αυτά, με κατηγορεί γιατί καταστρέφω τα ιερά ελαιόδεντρα.
Γ2. Πρώτα απ' όλα, ο ομιλητής τονίζει εύλογα πως, αν κάποιος επιθυμεί να παρανομήσει, είναι πολύ προτιμότερο να το κάνει σε περίοδο αναστολής των νόμων, δηλαδή στην περίοδο των Τριάκοντα και όχι κατά τη διάρκεια της δημοκρατίας. Στη συνέχεια, επισημαίνει ότι ακόμα και σε εκείνη την περίοδο δεν διέπραξε κανένα αδίκημα, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν εκμεταλλεύτηκε την αναταραχή της πολιτικής αστάθειας και, συνεπώς, είναι ένας νομιμόφρων πολίτης. Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι θα ήταν ανόητο να προσπαθήσει κανείς να καταστρέψει ένα ιερό ελαιόδεντρο σε ένα χωράφι όπου θα μπορούσε να θεαθεί από μάρτυρες. Πρώτον, γιατί δεν υπάρχει δεύτερο δέντρο σε εκείνο το χωράφι. Δεύτερον, καθώς είναι σε σημείο ορατό στους περαστικούς, καθώς περιμετρικά περνάει δρόμος. Τρίτον, επειδή και από τις δύο πλευρές κατοικούν άνθρωποι. Τέλος, γιατί δεν έχει καμία περίφραξη και είναι ορατό από παντού.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και κάποια κενά στις ιδιότητες του κατηγόρου. Το πρώτο που σχολιάζεται είναι πως ο κατήγορος δεν είναι γεωργός, γεγονός που μας επιτρέπει να σκεφτούμε πως δεν θα είχε δουλειά εκεί κοντά, ώστε να έχει γίνει μάρτυρας του γεγονότος που επικαλείται. Επίσης, δεν είναι υπεύθυνος για αυτό ούτε επιφορτισμένος από την πόλη να ασκεί εποπτεία στα ελαιόδεντρα και, τέλος, δεν φαίνεται να έχει την κατάλληλη ηλικία, ώστε να γνωρίζει τα σχετικά με αυτόν τον τομέα.
Γ3. α. τούτους
οὓς
γεωργοῦντες
τυγχάνουσιν
ἐπιμεληταὶ
ᾑρημένοι
Γ3. β. διαβλήθητι
ἀφανιεῖν
φαίη
περιώκουν (υπογεγραμμένη στο ωμέγα)
Γ4. α. οὔσης: επιρρηματική χρονική μετοχή ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου, γενική απόλυτη
ἀδικεῖν: υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα "εξῆν"
ἐμαυτῷ: ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, δοτική αντικειμενική στο "κακονούστατος"
ελαῶν: αντικείμενο στο απαρέμφατο "ἐπιμελεῖσθαι"
ὡς ἀφανίσαντα: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας, ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο "ζημιῶσαι", συνημμένη στο "με"
ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο του "ᾑρημένος"
Γ4. β. Υποθετικός λόγος του αντίθετου του πραγματικού (εἰ + οριστική παρατατικού, οριστική αορίστου)
Μετατροπή στο προσδοκώμενο:
Υπόθεση: ἐὰν ᾦ
Απόδοση: ἐπιχειρήσω
