Ενότητα 12
Εισαγωγικά:
-Έχουμε διάχυτες τις μεθόδους και τις αρχές του Αριστοτέλη: τελολογία και επαγωγή (παραδείγματα)
-Κατά τον Αριστοτέλη η εὐδαιμονία είναι ἐνέργειά τις ψυχῆς κατ’ ἀρετὴν τελείαν → άρα πρέπει να αναζητήσει τη φύση της αρετής
-διάκριση ψυχής:
- λόγον ἔχον μέρος
- ἄλογον μέρος
- ἄλογον πλὴν μετέχον λόγου (ἐπιθυμητικόν)
-Διανοητικές αρετές:
- σοφία (τεχνική γνώση)
- σύνεση (κριτική και αξιολογική ικανότητα)
- φρόνηση (ικανότητα λήψης αποφάσεων)
Πώς καλλιεργούνται; με χρόνο και πείρα (άρα κομβικής σημασίας η συμβολή του δασκάλου)
–Ηθικές αρετές: π.χ. γενναιότητα
Πώς καλλιεργούνται; με την προαίρεση και το έθος/εθισμό (με την επιδίωξη του μαθητή, άρα κομβικής σημασίας η αυτενέργεια του μαθητή)
επιχείρημα γλωσσικής προέλευσης (ήθος - έθος): αρχαία πρακτική επιχειρηματολογίας, σύνδεση ετυμολογίας και σημασιολογίας
-Ο Αριστοτέλης αντιτίθεται στις απόψεις του Πλάτωνα περί της έμφυτης αρετής και στην σύνδεση αρετής και γνώσης-Ιδέας (πρβλ και Σωκράτη ουδείς εκών κακός) ΟΜΩΣ παρότι ξεφεύγει από αριστοκρατική θεώρηση εποχής (άριστος = εσθλός = ενάρετος) συνεχίζει να διακρίνει π.χ. ευδαιμονία δούλου = διαφορετική από ελευθέρου, αφού για Αριστοτέλη ο δούλος είναι ζωντανό εργαλείο
-οἶον ὁ λίθος: επιστημονική παρατήρηση φυσικών φαινομένων. Επαγωγή (μυριάκις)
-οι ηθικές αρετές δεν είναι ούτε εκ φύσεως ούτε παρά φύσιν (με ανθρώπινη παρέμβαση για ανατροπή φυσικών δεδομένων) → δυνάμει
-οι δυνατότητες μπορούν να πραγματωθούν (δυνάμει → ἐνεργεία/εντελέχεια) (παράδειγμα όρασης). Οι δυνάμεις προηγούνται χρονικά των ενεργειών, αλλά οι ενέργειες προηγούνται οντολογικά των δυνάμεων:
η ενέργεια συνδέεται με την πλήρη ύπαρξη του πράγματος/όντος, καθώς μόνο τότε είναι ολοκληρωμένο
η δύναμη λειτουργεί ως μέσο για την εξασφάλιση της ενέργειας (σκοπός) - τελολογικός χαρακτήρας επιχειρήματος
η δυνατότητα μπορεί να πραγματωθεί ή όχι → ον ή μη ον
-τελειουμένοις: ἀρετὴ τελείωσίς τις τότε γὰρ ὅτι μάλιστα κατὰ φύσιν (Φυσ. Η 3, 246α 13)
-ὥσπερ τῶν ἄλλων τεχνῶν: παραδείγματα για καλύτερη κατανόηση κιθαρίζοντες κλπ
-παράδοξο: μπορούμε να πράττουμε ενάρετα χωρίς να είμαστε ενάρετοι;
ναι, μπορεί τυχαία πράξη. Απαραίτητες προϋποθέσεις για χαρακτηρισμό ενάρετου:
- γνώση (εἰδώς)
- βούληση (προαιρούμενος)
- βεβαιότητα (βεβαίως και ἀμετακινήτως)
Ενότητα 13
- επιχείρημα εκ του αντιθέτου → αν ήταν εκ φύσεως η ηθική αρετή, τότε δεν αλλάζει → τι νόημα θα είχε η δικαιοσύνη;
- σκοπός της πολιτείας = η δημιουργία καλών πολιτών (για την εξασφάλιση της ευδαιμονίας της πόλης → ευδαιμονία των ατόμων)
- αγαθά και φαύλα πολιτεύματα με βάση το παραπάνω κριτήριο
- το δίκαιο μάς εκπαιδεύει σε δίκαιες και ενάρετες πράξεις
- γένεση, αύξηση, τελείωση, παρακμή, φθορά (η πορεία όλων των φυσικών πραγμάτων κατά τον Αριστοτέλη)
- η ηθική αρετή γεννιέται και φθείρεται για τους ίδιους λόγους και με τους ίδιους τρόπους μέσω της σωστής εξάσκησης (ποιότητα), αλλιώς λανθασμένη
- μέσω αναλογίας προσπαθεί να μας πείσει (παράδειγμα τέχνης)
- συμπεριφορά 1. απέναντι σε άλλους, 2. απέναντι σε φόβους, 3. απέναντι σε επιθυμίες, 4. απέναντι στην οργή
- ο εθισμός δημιουργεί έξη (< ἔχω, μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα)
- επαγωγικό/δεοντοκρατικό συμπέρασμα
- αποτίμηση/συμπεράσματα: κοινωνικός ο χαρακτήρας της αρετής (την αποκτούμε μέσα από την καθημερινή συναναστροφή με άλλους, γιατί έχει αντίκτυπο στους άλλους, γιατί ρυθμίζουν τις κοινωνικές σχέσεις), η αξία της εκπαίδευσης για την καλλιέργεια της αρετής (εθισμός και σωστός εθισμός)
Ενότητα 14
-ο καθορισμός της οριστέας έννοιας (αρετή) ολοκληρώνεται με την ειδοποιό διαφορά (μεσότητα) που την διαχωρίζει από το προσεχές γένος (έξη/εθισμός)
-το μέσον υπάρχει σε καθετί ενιαίο και διαιρετό (αριστοτελική φυσική, σύγχρονη φυσική = πεδίο)
-αντικειμενικό μέσον (π.χ. αριθμητικό), υποκειμενικό μέσον (π.χ. διατροφή αθλητών)
-αν πεδίο αναφοράς είναι το πράγμα = αντικειμενικό μέσον (ποσοτικό)
-αν πεδίο αναφοράς είναι άνθρωπος = υποκειμενικό μέσον (ποιοτικό), Πρωταγόρας πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος
-το κατ’ αυτό:
μέσον = ένα, μοναδικό και αμετάβλητο
- ισχύει για όλα τα διαιρετά
- ισαπέχει από τα άκρα
- προκύπτει από μετρήσεις, παρατηρήσεις, επιστημονική γνώση
- δεν επιδέχεται άρνηση ή αμφισβήτηση
- το καθ’ ημάς:
- δεν είναι ίδιο για όλους
- είναι το μέσο ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη
- κριτήρια: λογική και συνεκτίμηση μεταβλητών
-έλλειψη ορολογίας για υποκειμενικό και αντικειμενικό (δημιουργήθηκαν πρώτη φορά στη μεσαιωνική φιλοσοφία, στα λατινικά), άρα: προσπαθεί περιφραστικά να το αποδώσει → λογοπλαστική ικανότητα
-αρετή = μεσότητα σε δύο άκρα → όμως υποκειμενική η μεσότητα. Πώς θα εξασφαλιστεί το αντικειμενικό στοιχείο; → επιστήμων (ειδικός, τεχνίτης)
-η ηθική αρετή:
1. είναι το μέσον σε δύο άκρα
2. ο ειδικός με λογική, γνώση και φρόνηση την προσδιορίζει
3. προσδιορίζεται υποκειμενικά
4. είναι αποτέλεσμα ελεύθερης βούλησης
-σημαντικές προϋποθέσεις: η αυτογνωσία, ο σχετικός χαρακτήρας (αλλά όχι ο σχετικισμός, ορισμός μέσω ορθού λόγου)
-γιατί δεν είναι εκ φύσεως η αρετή; → θα ήταν αντικειμενικά προσδιορίσιμη, δεν θα χρειαζόταν ο εθισμός
Ενότητα 15
-η μεσότητα στα συναισθήματα και τις πράξεις
-κριτήρια για συναισθήματα: 1. χρόνος, 2. πράγματα/συνθήκες, 3. πρόσωπα, 4. σκοπός, 5. τρόπος
-κριτήρια καθορισμού μεσότητας: 1. νόμοι, 2. παράδοση τόπου, 3. ορθός λόγος
-δεοντολογικό περιεχόμενο (δει, δει, δει…)
-υποκειμενικότητα (μεσότης τις…)
-διαφορά αρετής στον Αριστοτέλη και στον Πλάτωνα - ο Α. το θέτει μέσα στην πρακτική, ενώ ο Πλ. στον κόσμο των Ιδεών
-αναγκαίοι όροι για κατάκτηση αρετής: προαιρούμενος, ειδώς, βεβαίως και αμετακινήτως
-φρόνιμος = θεματοφύλακας της ισορροπίας του ορισμού, ο ορθογνώμων σύμφωνα με τις εκάστοτε συνθήκες, λειτουργεί σε δύο επίπεδα: 1. ως εγγυητής του σχετικισμού (δεν είναι ένα το πρότυπο του φρονίμου, αλλάζει ανάλογα με κοινωνία και χρόνο), 2. εγγυητής της σταθερότητας/αντικειμενικότητας (αποτελεί το πρότυπο, το μέτρο για αποφυγή του απόλυτου σχετικισμού).
.jpeg)
